January 17, 2022 -ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਹਰ ਸਾਲ ਬਜਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੁਖਤਾ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲ ਹਾਦਸੇ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੇ। ਬੀਕਾਨੇਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਇਸਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੇਲ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਟ੍ਰੇਨ ਕਰੀਬ ਚਾਲ੍ਹੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਡੱਬੇ ਪਟਰੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 50 ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੇਂਦਰੀ ਰੇਲ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਰੇਲ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਕਿ ਰੇਲ ਦੇ ਇੰਜਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਰਨ ਜੋ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਰੇਲ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਖੀਰ ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤਮਾਮ ਦਾਅਵਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਕੇ ਖਰਚ ਆਦਿ ਜੁਟਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ ਹਾਦਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਬਲਕਿ ਕਈ ਅਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਚਲਦੇ ਰੇਲਵੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਬਾਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲ ਢੁਲਾਈ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੇ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦਾ ਤਰਕ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਟਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਰੱਖ ਰਖਾਓ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਨਿਜੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਰਾਏ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਣ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕਰੀਬ ਪੰਝੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰਰੋਧੀ ਯੰਤਰ ਲਗਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਲ ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤੇ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿਆਧੁਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨ ਲਗਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਖਰਾਬੀ ਆਉਣ ਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਰਨ ਤੋਂ ਖੁਦ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹਨ।
ਰੇਲ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨਾਂ, ਪੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੈ ਜਾਣ, ਡੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ, ਚਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਕਰਵਾਉਣ ਆਦਿ ਦੇ ਚਲਦੇ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਗਲਤ ਪਟਰੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁਣੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਹੁਣ ਵੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੇਲਾਂ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਇੰਨੀ ਤੇਜ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਨਾਲ ਦੌੜ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਗੱਡੀ ਵੀ ਬੇਪਟਰੀ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰੇਲਵੇ ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਜਿਹੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।
